
Prymas Polski; film dokumentalny; reż।:Anna Pietraszek
http://www.tvpolonia.com/player/index.php?path=58&mov=421682871.wmv&play=1Stefan Wyszyński (ur.
3 sierpnia 1901 w
Zuzeli, zm.
28 maja 1981 w
Warszawie) –
arcybiskup metropolita warszawsko-
gnieźnieński,
kardynał,
prymas Polski (zwany Prymasem Tysiąclecia).
Sługa Boży Kościoła katolickiego.
Spis treści[
ukryj]
1 Biografia1.1 Dzieciństwo i młodość1.2 Kapłaństwo1.2.1 Biskupstwo1.2.2 Arcybiskupstwo1.2.3 Porozumienie z władzami komunistycznymi1.2.4 Represje1.2.4.1 Miejsca odosobnienia1.2.5 Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego1.2.6 Normalizacja stosunków z władzami komunistycznymi1.2.7 Choroba i śmierć1.2.8 Uroczystości pogrzebowe2 Kalendarium istotnych wydarzeń po śmierci3 Związki z Karolem Wojtyłą4 Galeria5 Zobacz też6 Bibliografia7 Linki zewnętrzne8 Przypisy//
Biografia [
edytuj]
Dzieciństwo i młodość [
edytuj]
Drugie dziecko Stanisława (organisty miejscowego kościoła) i Julianny (z d. Karp) Wyszyńskich, urodzony w Zuzeli nad
Bugiem na pograniczu Podlasia i Mazowsza 3 sierpnia w 1901 roku. W
1910 rodzina przeniosła się do Andrzejewa, gdzie umarła matka. Przed śmiercią prosiła syna: "Stefan, ubieraj się". Chłopiec chciał założyć palto, myśląc, że matka chce kogoś zawołać, lecz ona dodała: "Ubieraj się, ale nie tak". Ojciec wytłumaczył mu, że chodziło jej o ubranie w szatę duchowną. W latach
1912-
1915 uczeń Gimnazjum im.
Wojciecha Górskiego w Warszawie. Z powodu wojny, w latach
1914-
1917 uczęszczał do gimnazjum męskiego im. Piotra Skargi w
Łomży. W latach
1917-
1920 uczeń Liceum
włocławskiego im.
Piusa X (Niższe Seminarium Duchowne). W latach 1920-
1924 kleryk Wyższego Seminarium Duchownego we
Włocławku, po którym otrzymał
święcenia kapłańskie 3 sierpnia 1924, w dniu swoich 23. urodzin, z rąk
biskupa Wojciecha Owczarka.
Kapłaństwo [
edytuj]
W latach
1925-
1929 student
Wydziału Prawa Kanonicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, który ukończył z
doktoratem na temat "Prawa rodziny, Kościoła i państwa do szkoły". Od
1932 pełnił obowiązki
redaktora naczelnego miesięcznika włocławskiego "Ateneum Kapłańskie", kierując jednocześnie
sodalicją mariańską, prowadził chrześcijański uniwersytet robotniczy i działalność społeczno-oświatową w chrześcijańskich związkach zawodowych. Po wybuchu
II wojny światowej z polecenia bpa
Michała Kozala ukrywał się przed
gestapo. W okresie
powstania warszawskiego kapelan Grupy AK Kampinos (działającej m.in. w
Laskach), oraz szpitala powstańczego pod pseudonimem Radwan III.
Biskupstwo [
edytuj]
Po zakończeniu wojny wrócił do Włocławka, gdzie reorganizował seminarium duchowne i pełnił obowiązki
rektora. W
1946 mianowany
biskupem lubelskim, a święcenia biskupie otrzymał z rąk
kardynała Augusta Hlonda, prymasa Polski. W swoim
herbie biskupim umieścił słowa Soli Deo tzn. Jedynemu Bogu (służba Bogu samemu przez
Maryję była widoczna w jego całym życiu.
Zapiski więzienne zawierają pewną syntezę jego maryjności, której początki sięgają czasu dzieciństwa i młodości: "Wcześnie – napisał – straciłem matkę rodzoną, która miała szczególne nabożeństwo do
Matki Ostrobramskiej, dokąd jeździła z pielgrzymką, jeszcze z Zuzeli. Mój ojciec natomiast ciągnął zawsze na
Jasną Górę. Cześć
Matki Bożej w życiu domowym była bardzo rozwinięta. Często odmawialiśmy wspólnie
różaniec w godzinach wieczornych").
Arcybiskupstwo [
edytuj]
Po śmierci prymasa
Augusta Hlonda w
1948, gdy najpoważniejszy kandydat na jego następcę
biskup łomżyński Stanisław Kostka Łukomski zginął w spowodowanym przez
UBP wypadku samochodowym – Wyszyński niespodziewanie został mianowany arcybiskupem metropolitą warszawsko-gnieźnieńskim, prymasem Polski. W
1953 kreowany
kardynałem – członkiem
kolegium kardynalskiego (jako jedyny polski kardynał brał udział w czterech
konklawe, w
1958 kiedy oddano na niego kilka głosów i w
1963 był jedynym przedstawicielem
Europy Wschodniej).
Porozumienie z władzami komunistycznymi [
edytuj]
14 kwietnia 1950 zmuszony podpisał porozumienie z władzami komunistycznymi w imieniu Episkopatu Polski w zamian za zagwarantowanie nauczania religii w szkołach i funkcjonowanie
KUL-u (polski kościół uznał
granice zachodnie i potępił
"bandy reakcyjnego podziemia").
Kardynał Wyszyński (1978)
Represje [
edytuj]
We wczesnych latach pięćdziesiątych, w okresie napięć między państwem a Kościołem polityka władz
PRL, zależnych od
ZSRR, zmierzała do złamania opozycji i wszelkich niezależnych instytucji, z których jedyną pozostał Kościół katolicki na czele z prymasem. Sprawą zajęło się
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego , powstałe na bazie
RBP przy
PKWN) aresztując go
25 września 1953 w ramach represji komunistów wobec
Kościoła katolickiego. Więziony z konfidentami UBP: siostrą zakonną Marią Leonią Graczyk i
ks. Stanisławem Skorodeckim . Później udowodniono niewinność księdza Skorodeckiego.
Miejsca odosobnienia [
edytuj]
Rywałd (
25 września 1953 -
12 października 1953)
Stoczek Warmiński (12 października 1953 -
6 października 1954)
Prudnik (6 października 1954 -
27 października 1955)
Komańcza (27 października 1955 -
26 października 1956 zwolniony, tutaj
16 maja 1956 napisał tekst
Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego)
Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego [
edytuj]
Izolowany w klasztorze
Sióstr Nazaretanek w Komańczy nie chciał pisać tekstu ślubów. Do ich powstania przyczyniła się
Maria Okońska, dając za przykład
św. Pawła, piszącego listy do wiernych z więzienia. W końcu napisał tekst ślubów narodowych, które miały być odnowieniem
królewskich ślubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzysetną rocznicę.
26 sierpnia 1956 pielgrzymom (ok. 1 mln) zebranym na Jasnej Górze odczytał je bp
Michał Klepacz, pełniący obowiązki przewodniczącego Episkopatu Polski.
Normalizacja stosunków z władzami komunistycznymi [
edytuj]
Kardynał Stefan Wyszyński (z lewej) i abp
Antoni Baraniak w Rzymie – Sobór Watykański
W latach
1957-
1966 przeprowadził obchody
Tysiąclecia Chrztu Polski. W
1958, doprowadził do obniżenia rangi dyplomatycznej ambasady
polskiego rządu emigracyjnego przy
Stolicy Apostolskiej. Uczestniczył w obradach
Soboru Watykańskiego II. W
1965 był jednym z inicjatorów wystosowania
orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich. Wspierał działania, posłów środowisk katolickich (ZNAK, "PAX" i ChSS), w Sejmie PRL. Konsultował z nimi wiele ważnych decyzji.
Władze komunistyczne PRL za rządów
Gomułki w ramach represji odmawiały mu udzielenia paszportu do Włoch.
W
1972 dzięki jego długoletnim staraniom
Watykan ostatecznie uznał granice zachodnie
PRL i zawiesił stosunki dyplomatyczne z polskimi władzami na emigracji.
W roku
1976 premier
Piotr Jaroszewicz złożył Prymasowi życzenia z okazji 75 rocznicy urodzin, co było próbą poprawy stosunków Państwa z Kościołem po stłumieniu przez władze PRL protestów robotniczych.
W czasie
polskiego sierpnia 1980, w trosce o pokój i dobro narodu, ustawicznie wzywał do rozwagi i odpowiedzialności. W latach
1980-
1981 Wyszyński pośredniczył w rozmowach między władzami PRL, a
Solidarnością.
Choroba i śmierć [
edytuj]
W połowie marca
1981 ujawniła się w jego organizmie
choroba nowotworowa. Mimo starań lekarzy nie dało się zahamować rozwoju choroby.
16 maja 1981 prymas przyjął
sakrament chorych. Po przyjęciu sakramentu zwrócił się do zebranych przy łóżku, nawiązując m. in. do
zamachu na życie papieża Jana Pawła II, który miał miejsce
13 maja, powiedział: Uważam, że powinienem dzielić dolę Ojca Świętego, który wprawdzie później, ale włączył się w moje cierpienia
[1].
22 maja 1981 wystąpił publicznie ostatni raz, otwierając obrady Rady Głównej
Episkopatu Polski. Zmarł sześć dni później, w czwartek
28 maja, w uroczystość
Wniebowstąpienia Pańskiego. W oficjalnym komunikacie Rady Głównej Episkopatu Polski podano, że przyczyną śmierci był rozsiany proces nowotworowy jamy brzusznej o wybitnej złośliwości i szybkim postępie
[2]. Tego samego dnia zebrała się Komisja Wspólna Przedstawicieli Rządu i Episkopatu. Przedstawiciele rządu wręczyli zastępcy przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski
kardynałowi Franciszkowi Macharskiemu list kondolencyjny do Episkopatu od władz państwowych. Na posiedzeniu Komisji Wspólnej podjęto decyzję o ogłoszeniu
żałoby narodowej od
28 do
31 maja. W dniu śmierci prymasa nadeszła do Polski depesza kondolencyjna od przechodzącego rehabilitację po zamachu papieża Jana Pawła II. Papież odprawił również mszę za duszę prymasa w swoim szpitalnym pokoju, zaś w Kościele Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu, tytularnym kościele zmarłego odprawiona została msza żałobna pod przewodnictwem
kardynała Władysława Rubina.
28 maja wieczorem przeniesiono ciało zmarłego z pałacu arcybiskupów warszawskich przy ul. Miodowej do kościoła seminaryjnego pw. Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca przy Krakowskim Przedmieściu, gdzie następnie odprawiona została msza żałobna, której przewodniczył kardynał Macharski.
Uroczystości pogrzebowe [
edytuj]
Pogrzeb prymasa, nazywany także królewskim, zgromadził w stolicy tysiące ludzi, zarówno wierzących jak i niewierzących.
Uroczystości pogrzebowe, którym przewodniczył
Sekretarz Stanu Watykanu kardynał Agostino Casaroli odbyły się
31 maja. Ceremonia rozpoczęła się liturgią żałobną w kościele seminaryjnym przy Krakowskim Przedmieściu, z którego następnie ruszył kondukt żałobny z udziałem delegacji oficjalnych kościelnych i świeckich oraz tłumów ludzi. W delegacji Stolicy Apostolskiej uczestniczyli: kard. Casaroli, kard. Rubin, abp
Luigi Poggi, Nuncjusz Apostolski do Specjalnych Poruczeń oraz księża prałaci
Juliusz Paetz i
Janusz Bolonek. Wśród zagranicznych dostojników kościelnych znaleźli się, m. in.: kardynałowie
Joseph Höffner (arcybiskup Kolonii),
Roger Etchegaray (arcybiskup Marsylii),
Marco Cé (Patriarcha Wenecji),
Tomás Ó Fiaich (arcybiskup Armagh, prymas Irlandii),
John Król (arcybiskup Filadelfii),
John Patrick Cody (arcybiskup Chicago),
Franz König (arcybiskup Wiednia),
László Lékai (arcybiskup Esztergom, prymas Węgier),
Johannes Willebrands (arcybiskup Utrechtu),
František Tomášek (arcybiskup Pragi) oraz
Joseph Ratzinger (arcybiskup Monachium i Freising, późniejszy papież
Benedykt XVI), a także przedstawiciele innych kościołów chrześcijańskich, m.in.: metropolita warszawski, zwierzchnik
Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Bazyli, ks. superintendent
Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego, przewodniczący
Polskiej Rady Ekumenicznej Witold Benedyktowicz, ks. senior diecezji warszawskiej
Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego Jan Walter oraz zwierzchnik
Kościoła Polskokatolickiego bp
Tadeusz Majewski. Na czele oficjalnej delegacji władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej stał
przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński, a towarzyszyli mu: marszałek Sejmu
Stanisław Gucwa oraz członkowie Rady Państwa, Rady Ministrów i inni wysocy urzędnicy państwowi (m. in.
Kazimierz Barcikowski,
Jerzy Ozdowski,
Mieczysław Rakowski,
Józef Czyrek). Na czele delegacji
NSZZ "Solidarność" stał przewodniczący Związku
Lech Wałęsa.
Kondukt żałobny doszedł do placu Zwycięstwa, gdzie odbyła się msza święta pod przewodnictwem kard. Casarolego, który wygłosił przemówienie w języku polskim. Następnie kard. Macharski odczytał homilię Ojca Świętego Jana Pawła II oraz wygłosił własną homilię. Na zakończenie mszy przemówienie wygłosił wikariusz kapitulny archidiecezji warszawskiej bp
Władysław Miziołek. Z placu Zwycięstwa kondukt ruszył do
bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela. W bazylice odbyła się ostatnia część ceremonii pogrzebowej. Bp
Jerzy Modzelewski odczytał testament, napisany przez prymasa na
Jasnej Górze 15 sierpnia 1969. Trumna z ciałem prymasa została umieszczona na kamiennym sarkofagu w podziemiach Archikatedry. Po przejściu przed trumną delegacji oficjalnych, trumnę opuszczono do sarkofagu, nad którym zasunięto płytę z napisem: Stefan Kardynał Wyszyński Prymas Polski. Przez następne godziny przed sarkofagiem przeszły tysiące osób chcących oddać ostatni hołd prymasowi.
W
1986 sarkofag prymasa został przeniesiony z Krypty Arcybiskupów w podziemiach do kaplicy Mu poświęconej, znajdującej się w lewej, północnej nawie świątyni. Nad sarkofagiem znajduje się płyta ilustrująca historię życia prymasa - od seminarium, przez pracę duchownego, walkę w oddziałach powstańczych aż do spotkania z Karolem Wojtyłą podczas jego ingresu papieskiego. Kaplica znacznie odróżnia się stylem od pozostałego wnętrza kościoła.
Kalendarium istotnych wydarzeń po śmierci [
edytuj]
W
1986 rozpoczęto
proces beatyfikacyjny Sługi Bożego kardynała Stefana Wyszyńskiego z inicjatywy papieża
Jana Pawła II.
1 października 1999 w Warszawie przekształcono
Akademię Teologii Katolickiej w
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W
2000 na ekrany kin wszedł polski film poświęcony życiu i pracy Stefana Wyszyńskiego pt. "
Prymas. Trzy lata z Tysiąca" z
Andrzejem Sewerynem w roli głównej.
25 października 2000 w uznaniu jego zasług przyjęto w
Sejmie RP uchwałę następującej treści: "W setną rocznicę urodzin Kardynała Stefana Wyszyńskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej pragnie uczcić tego wielkiego Polaka, kapłana i męża stanu, którego życie i działalność wpisały się trwale do historii naszej Ojczyzny. Jego nauka, myśl społeczna i wzór patriotyczny pozostają aktualne i mają szczególne znaczenie dla odrodzenia Trzeciej Rzeczypospolitej. Oddając hołd i szacunek wybitnemu Polakowi, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza rok
2001 Rokiem Kardynała Wyszyńskiego."
Związki z Karolem Wojtyłą [
edytuj]
Miał duży udział w wyborze
Karola Wojtyły na papieża.
22 października 1978 uczestniczył w inauguracji pontyfikatu Jana Pawła II. Przystąpił do homagium, czyli uroczystego złożenia przez kardynałów hołdu nowemu papieżowi. Gdy prymas Wyszyński całował papieża w pierścień, Jan Paweł II na znak szacunku dla Wyszyńskiego uniósł się z tronu, ucałował go w rękę i uścisnął.
Jan Paweł II wspomina prymasa w swoim
testamencie słowami: "Kiedy w dniu 16 października 1978 konklawe kardynałów wybrało Jana Pawła II, Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński powiedział do mnie: «Zadaniem nowego papieża będzie wprowadzić Kościół w Trzecie Tysiąclecie». Nie wiem, czy przytaczam to zdanie dosłownie, ale taki z pewnością był sens tego, co wówczas usłyszałem. Wypowiedział je zaś Człowiek, który przeszedł do historii jako Prymas Tysiąclecia. Wielki Prymas. Byłem świadkiem Jego posłannictwa, Jego heroicznego zawierzenia. Jego zmagań i Jego zwycięstwa. «Zwycięstwo, kiedy przyjdzie, będzie to zwycięstwo przez Maryję» – zwykł był powtarzać Prymas Tysiąclecia słowa Swego Poprzednika kard. Augusta Hlonda."